راه‌حل دوکشوری فلسطین و اسرائیل

راه‌حل دوکشوری (Two-State Solution) یک طرح سیاسی برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطین است که بر اساس آن دو کشور مستقل برای دو ملت یهود و فلسطین در سرزمین‌های تاریخی فلسطین ایجاد می‌شود. در ادامه، ابعاد این راه‌حل را بررسی می‌کنیم:

📜 1. مبانی مفهومی و تاریخی

• هدف اصلی: تأسیس کشور فلسطین در کرانه باختری رود اردن، نوار غزه و بیت‌المقدس شرقی، در کنار کشور اسرائیل بر اساس مرزهای پیش از جنگ ۱۹۶۷ (خط سبز) .
• پشتوانه حقوقی:
  • قطعنامه ۱۸۱ سازمان ملل (۱۹۴۷): پیشنهاد تقسیم فلسطین به دو کشور یهودی و عربی .
  • قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت (۱۹۶۷): خواستار خروج اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی پس از جنگ شش‌روزه .
• توافق‌های صلح: پیمان اسلو (۱۹۹۳) که منجر به تشکیل تشکیلات خودگردان فلسطین شد، اما نتوانست به ایجاد کشور مستقل فلسطینی بینجامد .

🌍 2. تحولات اخیر و موضع‌گیری جهانی

• به‌رسمیت‌شناسی فزاینده: از اوایل ۲۰۲۵، کشورهای غربی مانند فرانسه، بریتانیا، کانادا و اسپانیا اعلام کردند که قصد به‌رسمیت‌شناسی دولت فلسطین را دارند تا فشار سیاسی بر اسرائیل برای آتش‌بس و احیای راه‌حل دوکشوری افزایش یابد .
• نشست نیویورک ۲۰۲۵: با حضور کشورهای عربی و اروپایی برای پیشبرد راه‌حل دوکشوری برگزار شد. اهداف آن شامل:
  • ایجاد دو کشور بر اساس مرزهای ۱۹۶۷.
  • آتش‌بس پایدار در غزه.
  • انتقال قدرت در غزه به تشکیلات خودگردان فلسطین .
• موافقان و مخالفان:
  • حمایت: ۱۴۷ کشور از ۱۹۳ عضو سازمان ملل فلسطین را به‌رسمیت شناخته‌اند .
  • مخالفت: دولت نتانیاهو با توسعه شهرک‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری، عملاً این راه‌حل را تضعیف کرده است .

⚠️ 3. موانع کلیدی اجرا

• توسعه شهرک‌های اسرائیلی: ساخت ۲۲ شهرک جدید در کرانه باختری (بزرگ‌ترین توسعه در دهه‌های اخیر) که سرزمین‌های فلسطینی را قطعه‌قطعه می‌کند .
• تقسیم داخلی فلسطین: جدایی سیاسی بین حماس (حاکم بر غزه) و فتح (حاکم بر کرانه باختری) که هماهنگی برای تشکیل دولت واحد را ناممکن کرده است .
• وضعیت بیت‌المقدس: اختلاف بر سر حاکمیت شرق بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت آینده فلسطین .
• بحران پناهندگان: ۵.۷ میلیون فلسطینی آواره که حق بازگشت به سرزمین‌های تحت کنترل اسرائیل را مطالبه می‌کنند .

🔄 4. انتقادها و چالش‌های جایگزین

• انتقاد از اجرای ناقص: تشکیلات خودگردان فلسطین تنها بر ۴% سرزمین‌های تاریخی فلسطین حاکم است و کنترل امنیتی عملاً با اسرائیل باقی مانده است .
• راه‌حل‌های آلترناتیو:
  • یک‌کشوری دموکراتیک: ایجاد کشوری واحد با حقوق برابر برای همه ساکنان (یهودیان و فلسطینیان).
  • کنفدراسیون: تقسیم حاکمیت مبتنی بر همکاری دو دولت خودمختار.
• موضع ایران و گروه‌های مقاومت: مخالفت با هرگونه سازش و تأکید بر مبارزه تا آزادی کامل فلسطین .

🔮 5. چشم‌انداز آینده

اگرچه حمایت جهانی از راه‌حل دوکشوری رو به افزایش است، تحقق آن منوط به موارد زیر است:

1. توقف توسعه شهرک‌های یهودی‌نشین.
2. وحدت سیاسی بین حماس و فتح.
3. فشار بین‌المللی مؤثر بر اسرائیل برای پذیرش مرزهای ۱۹۶۷.
4. بازگشت به مذاکرات مستقیم با میانجی‌گری نهادهای بی‌طرف (مانند سازمان ملل) .

نتیجه‌گیری

راه‌حل دوکشوری تنها طرح مورد اجماع جامعه جهانی برای صلح پایدار است، اما اجرای آن نیازمند اراده سیاسی اسرائیل، وحدت فلسطینیان و تضمین‌های بین‌المللی است. بدون این پیش‌شرط‌ها، این راه‌حل همچنان در بن‌بست خواهد ماند.